विषय प्रवेश
विश्वका कतिपय देशहरू सेना बिना पनि अस्तित्वमा होलान्, तर नेपालको सन्दर्भमा 'नेपाल' र 'नेपाली सेना' एक अर्काका पूरक हुन् । नेपालको एकीकरणको इतिहास नै नेपाली सेनाको इतिहास हो । श्री ५ बडामहाराजा पृथ्वीनारायण शाहले सुरु गरेको एकीकरण अभियानको जगमा गोरखाली सेनाको परिचयमा उभिएको यो संस्था 'शाही नेपाली सेना'को गौरवशाली विरासत बोक्दै आज 'नेपाली सेना'का रूपमा राष्ट्रको सर्वोच्च शक्ति बनेको छ । यो केवल एउटा सुरक्षा अङ्ग मात्र होइन, यो त नेपाली राष्ट्रियता, अखण्डता र स्वाभिमानको जीवित प्रतीक हो ।

इतिहासको कसीमा सेनाको भूमिका
नेपाली सेनाले इतिहासका हरेक कठिन कालखण्डमा आफूलाई प्रमाणित गरेको छ । चाहे त्यो नेपालको सिमाना रक्षाको कुरा होस् वा देशमा परेका ठुला-ठूला आपत्कालीन संकटहरू-सेना सधैँ जनताको पहिलो भरोसा बन्यो । २०७२ को महाभूकम्प, भीषण बाढी-पहिरो, आगलागी र सडक दुर्घटनाहरूमा सेनाले आफ्नै ज्यान जोखिममा राखेर हजारौँ नागरिकको ज्यान जोगाएको छ । सशस्त्र द्वन्द्वको कठिन समयमा देशलाई विखण्डन हुनबाट जोगाउनु र शान्ति प्रक्रियालाई तार्किक निष्कर्षमा पुर्‍याउन सेनाले खेलेको संयमित भूमिका विश्वकै सैन्य इतिहासमा अध्ययनको विषय बनेको छ ।

लोकतान्त्रिक अभ्यास र निर्वाचनको सुरक्षा
लोकतन्त्रको सुन्दरता आवधिक निर्वाचन हो । नेपाली सेनाले विभिन्न निर्वाचनहरू लगायत हालै गत फाल्गुन २१ को निर्वाचनलाई शान्तिपूर्ण, धाँधलीरहित र भयरहित बनाउन जुन निष्पक्ष भूमिका निर्वाह गर्‍यो, त्यसले राज्यका अन्य निकायहरूका लागि समेत उदाहरण पेस गरेको छ । नागरिकले निर्धक्क भएर आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्न पाउनुमा सेनाले पर्दा पछाडि बसेर दिएको सुरक्षा ग्यारेन्टी नै मुख्य आधार हो ।

विभिन्न शंका-उपशंका गरेर यसको छवि धमिल्याउने प्रयास कदापि स्वीकार्य छैन । राष्ट्रको यो अन्तिम शक्तिलाई विवादभन्दा माथि राखौँ । सेना बलियो भए मात्र देश बलियो हुन्छ र देश बलियो भए मात्र हाम्रो अस्तित्व सुरक्षित रहन्छ ।

संयमताको पराकाष्ठा र राष्ट्रिय सुरक्षा
गत भाद्र २३ र २४ गते देशले भोग्नुपरेको असहज परिस्थितिलाई स्मरण गर्ने हो भने नेपाली सेनाको धैर्यता कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने प्रस्ट हुन्छ । 'जेन-जी' आन्दोलनका नाममा सर्वोच्च अदालत लगायतका सरकारी र सार्वजनिक सम्पत्ति जलाउने जुन कार्यहरू भए, ती वास्तवमा राष्ट्र द्रोही मनस्थिति बोकेका तत्त्वहरूको उक्साहटमा भएका थिए । यदि सेनाले त्यस समयमा धैर्यतापूर्वक स्थिति नियन्त्रणमा नलिएको भए देश गृहयुद्ध वा विदेशी हस्तक्षेपको भयानक चपेटामा पर्ने निश्चित थियो ।

नियोजित विवाद र यसका दुष्परिणाम
अहिले नियोजित रूपमा सेनालाई विवादित बनाउने प्रयासहरू भइरहेका छन् । सुकुम्वासीहरूको वास्तविक लगत संकलन गर्ने जस्ता राज्यका महत्त्वपूर्ण कार्यमा सेनाको सहयोग लिँदा प्रश्न उठाउनु र सेनालाई विवादको भुमरीमा तान्नु निन्दनीय छ । सेना देशको सुरक्षाको सबैभन्दा माथिल्लो अंग हो । उसले सुरक्षा, सम्भावित अपराध र राजनीतिक अस्थिरताका बारेमा विस्तृत र गहिरो सूचना लिन पाउनु उसको नैसर्गिक जिम्मेवारी हो। सेनालाई सूचनाविहीन बनाउन खोज्नु भनेको देशलाई अन्धकारमा राख्नु र प्रतिरक्षा प्रणालीलाई ध्वस्त पार्नु हो ।

नेतृत्व र सरोकारवालाको दायित्व
नेपाली सेनाको भूमिकाका प्रति गलत अफवाह फैलाउनु र शंकास्पद व्यवहार गर्नु आफ्नै राष्ट्रिय स्वाभिमानमाथि प्रहार गर्नु हो । यस्तो संवेदनशील अवस्थामा राजनीतिक दलहरू, सञ्चार जगत् र नागरिक समाजले सेनालाई विवादित हुनबाट जोगाउन विशेष ध्यान दिनुपर्छ । साथै, नेपाली सेनाको नेतृत्वले पनि वर्तमान समयको जटिलतालाई बुझेर आफैँमा थप सजग र सचेत रहन जरुरी छ। सेनालाई कमजोर बनाउने प्रयासहरू कतैबाट पनि सफल हुनु हुँदैन ।

निष्कर्ष
नेपाली सेना हाम्रो शक्ति हो र हाम्रो शान हो । यस संस्थालाई थप सुदृढ, आधुनिक र व्यावसायिक बनाउन सल्लाह र सुझाव दिनु सकारात्मक कुरा हो, तर विभिन्न शंका-उपशंका गरेर यसको छवि धमिल्याउने प्रयास कदापि स्वीकार्य छैन । राष्ट्रको यो अन्तिम शक्तिलाई विवादभन्दा माथि राखौँ । सेना बलियो भए मात्र देश बलियो हुन्छ र देश बलियो भए मात्र हाम्रो अस्तित्व सुरक्षित रहन्छ ।

लेखक: पूर्व पत्रकार, सुशासन अभियन्ता तथा गत फाल्गुन २१ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका उम्मेदवार हुनुहुन्छ ।