गत वर्ष देशको सडकमा उठेको जेन-जी (नव युवा) आन्दोलन नेपालको समकालीन राजनीतिक इतिहासमा एउटा महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा दर्ज भएको छ । त्यो आन्दोलन केवल युवाहरूको सडक प्रदर्शन वा तत्कालीन असन्तुष्टिको अभिव्यक्ति मात्र थिएन । त्यसको पछाडि लामो समयदेखि बढ्दै आएको राजनीतिक निराशा, भ्रष्टाचारप्रतिको आक्रोश, बेरोजगारी, अवसरको अभाव, जबाफदेहिताविहीन शासन र देशको भविष्यप्रतिको चिन्ता जोडिएको थियो ।

आज त्यस घटनाको एक वर्ष पूरा हुँदै गर्दा त्यसलाई केवल सम्झेर भावुक हुनेभन्दा पनि एक वर्षमा के परिवर्तन भयो, के भएन र अब के गर्नुपर्छ? भन्ने प्रश्नमा गम्भीर बहस आवश्यक छ ।

आन्दोलनले दिएको सबैभन्दा ठुलो सन्देश
Gen Z आन्दोलनले नेपालको राजनीतिक नेतृत्वलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको थियो-नयाँ पुस्ता अब केवल चुनावका बेला मतदाता बन्न चाहँदैन, ऊ राज्य सञ्चालनमा आफ्नो अर्थपूर्ण सहभागिता र आफ्नो भविष्यको सुनिश्चितता चाहन्छ ।

वर्षौँदेखि एउटै प्रकारको राजनीतिक भाषण, आश्वासन र सत्ता केन्द्रित प्रतिस्पर्धाबाट दिक्क भएका युवाहरूले प्रश्न गर्न थालेका छन् । देशमा सम्भावना छैन भनेर बिदेसिनुपर्ने बाध्यता किन बढिरहेको छ? योग्यताभन्दा पहुँच र सम्बन्ध किन प्रभावशाली हुन्छ ? भ्रष्टाचार र अनियमितताप्रति राज्य किन कठोर देखिँदैन ? जनताले आधारभूत सेवा लिन पनि किन सङ्घर्ष गर्नुपर्छ ?

यी प्रश्नहरू कुनै एउटा दल वा व्यक्तिमाथिका प्रश्न मात्र होइनन्। यी प्रश्न नेपालको राजनीतिक संस्कार र राज्य सञ्चालनको शैलीमाथिका प्रश्न हुन् ।

एक वर्षपछि उपलब्धिको मूल्याङ्कन
आन्दोलनले समाजमा बहसको नयाँ ढोका खोलेको छ। युवाको राजनीतिक चेतना र सहभागितालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल माध्यममार्फत आवाज उठाउने पुस्ताले आफ्नो प्रभाव पनि देखाएको छ ।

तर आन्दोलनको अर्को पाटो पनि छ ।

सडकमा उठेको ऊर्जा दीर्घकालीन संस्थागत परिवर्तनमा कति बदलियो ?

यही प्रश्नको उत्तर अझै सन्तोषजनक छैन ।

आन्दोलनले व्यवस्था र नेतृत्वलाई प्रश्न गर्न सक्छ, तर त्यसपछि विकल्प निर्माण गर्ने जिम्मेवारी अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। केवल पुरानो नेतृत्वप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेर नयाँ राजनीतिक संस्कार जन्मिँदैन। त्यसका लागि स्पष्ट नीति, सङ्गठन, सक्षम नेतृत्व, निरन्तर नागरिक दबाब र जवाफदेही संस्थाहरू आवश्यक हुन्छन् ।

अब आन्दोलनको दोस्रो चरण के हुन सक्छ ?
अबको आवश्यकता फेरि सडकमा आक्रोश दोहोर्‍याउनु मात्र होइन । आन्दोलनको भावनालाई नीति र परिणाममा रूपान्तरण गर्नु हो ।

Gen Z पुस्ताले अब केही स्पष्ट एजेन्डा अगाडि सार्न सक्छ-

* भ्रष्टाचारविरुद्ध वास्तविक र निष्पक्ष कारबाही
* राज्यका सबै तहमा पारदर्शिता र जवाफदेहिता
* युवाका लागि रोजगारी र उद्यमको वातावरण
* शिक्षा तथा स्वास्थ्य क्षेत्रमा गुणस्तरीय सुधार
* योग्यतामा आधारित अवसर र नियुक्ति
* डिजिटल पुस्ताको राजनीतिक तथा नीति निर्माणमा अर्थपूर्ण सहभागिता
* सार्वजनिक खर्च र सरकारी निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता

यसका लागि राजनीतिक दलहरू पनि बदलिनुपर्ने हुन्छ। युवालाई चुनावी नाराका रूपमा प्रयोग गर्ने होइन, निर्णय प्रक्रियाको साझेदार बनाउने संस्कार आवश्यक छ ।

राजनीतिक दलहरूका लागि पनि यो चेतावनी हो
Gen Z आन्दोलनलाई कुनै एउटा दलको पक्ष वा विपक्षमा सीमित गरेर बुझ्नु ठुलो भूल हुनेछ। यसको मूल प्रश्न राजनीतिक संस्कार र शासन प्रणालीको कार्यशैलीसँग जोडिएको छ ।

युवालाई प्रयोग गर्ने समय सकिँदै छ ।

युवाको प्रश्नलाई दबाउने होइन, जवाफ दिने समय आएको छ ।

भाषणभन्दा परिणाम, आश्वासनभन्दा काम र पदभन्दा जिम्मेवारीलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था आएको छ ।

अबको चुनौती
एक वर्षपछि सबैभन्दा ठुलो चुनौती यही हो-आन्दोलनको ऊर्जा विखण्डित नहोस् ।

आक्रोशलाई घृणामा बदलिन दिनु हुँदैन । असन्तुष्टिलाई अराजकतामा बदलिन दिनु हुँदैन। बरु त्यसलाई विचार, नीति, सङ्गठन र सकारात्मक परिवर्तनको शक्तिमा बदल्नुपर्छ ।

किनकि कुनै पनि आन्दोलनको वास्तविक सफलता सडकमा कति ठुलो भीड जम्मा भयो भन्ने कुराले मात्र निर्धारण गर्दैन । त्यसले राज्यको व्यवहार कति बदल्यो, नागरिकको जीवन कति सहज भयो र भविष्यप्रतिको आशा कति बढ्यो भन्ने कुराले निर्धारण गर्छ ।

एक वर्षपछि पनि प्रश्न जीवित छ

एक वर्ष बितिसक्दा पनि केही प्रश्नहरू अझै हाम्रो अगाडि छन्-

के साँच्चिकै परिवर्तन भयो ?
के राज्य अझ जवाफदेही बन्यो ?
के भ्रष्टाचार घटाउने प्रभावकारी प्रयास भयो ?
के युवाले देशमै आफ्नो भविष्य देख्ने वातावरण बन्यो ?
के राजनीतिक नेतृत्वले नयाँ पुस्ताको आवाजलाई गम्भीरतापूर्वक सुनेको छ ?

यी प्रश्नको उत्तर समयले मात्र होइन, हाम्रो आगामी कर्मले दिनेछ ।

त्यसैले Gen Z आन्दोलनको एक वर्षलाई केवल स्मरण दिवसका रूपमा होइन, आत्म समीक्षा र नयाँ सङ्कल्पको दिनका रूपमा लिन आवश्यक छ ।

आन्दोलनमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा जोडिनुभएका सम्पूर्ण युवा, नागरिक, अभियन्ता, समर्थक तथा परिवर्तनको पक्षमा आवाज उठाउनुहुने सबैप्रति हार्दिक सम्झना, सम्मान र सलाम ।

त्यस क्रममा ज्यान गुमाउनुहुनेहरू प्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली, घाइते तथा प्रभावित सबैप्रति सम्मान र ऐक्यबद्धता ।

एक वर्ष बित्यो, तर प्रश्न सकिएका छैनन् ।

आवाज उठ्यो, अब त्यसलाई परिणाममा बदल्ने जिम्मेवारी हाम्रो हो ।

स्मरण आन्दोलनको, सम्मान योगदानको, संकल्प परिवर्तनको ।

जेन-जी को आवाज केवल विगतको आवाज होइन-
यो जवाफदेही, पारदर्शी, न्यायपूर्ण र समुन्नत नेपालको भविष्यको आवाज हो ।

यो पनि पढ्नुहोस

देश दुःखेको बेला